Categorie archief: Spiegel aan scherven

Surrealisme

Het surrealisme had (net als Dada) een negatief beeld van de bestaande maatschappij, maar wilde een positieve bijdrage leveren. Dromen, visioenen en erotische fantasieën stonden in het surrealisme centraal. Zij zochten een hogere werkelijkheid achter de uiterlijke verschijningsvorm (sur-realité).

Aan deze gedachtegang lagen de denkbeelden van de psycholoog Sigmund Freud ten grondslag, die toentertijd de basis legde voor de psychoanalyse. De visuele verbeeldingskracht moest worden losgemaakt van het verstand en de logica, waardoor het onderbewustzijn suggestieve voorstellingen kan scheppen.

De surrealisten streefden naar een bevrijding van de menselijke geest en een mentaliteitsverandering, en zo naar een andere maatschappij. De fantasie moest niet wordt ingeperkt. Zij wilden een vrijheid bereiken die eigen is aan kleine kinderen en ‘krankzinnigen’.

Salvador Dali

René Magritte

Joan Miró

Dada

Het Dadaïsme was een korte, maar heftige kunststroming, die rond 1916 ontstond in Zürich. De dadaïsten vonden de toenmalige beeldende kunst in Europa maar niets, zij dreven de spot met de normen en waarden van die tijd. Ze gooiden de meningen over goede smaak in kunst en literatuur in de prullenbak. Die meningen beschouwden zij als culturele kenmerken van een samenleving die bestaat uit hebzucht en materialisme, met oorlog en ellende tot gevolg.

De dadaïsten werkten op een voor die tijd uitdagende wijze; daarmee riepen ze veel discussies over kunst op in internationale bladen. Normale, alledaagse, al dan niet bewerkte voorwerpen werden door hen tot kunstwerk verklaard ( o.a. door te ondertekenen). Men noemde ze readymades.

Kenmerken:
• Dada maakte antikunst, wilde shockeren
• humor en ironie
• gewone gebruiksvoorwerpen werden als kunst tentoongesteld
• afvalproducten werden verwerkt in de kunstwerken

Ragtime

Ragtime is een laat 19e eeuwse Amerikaanse muziekvorm, die gekenmerkt wordt door syncopische melodie en begeleiding. Ragtime is één van de muzikale bronnen van de jazz. Ragtime mag zelf echter niet als jazz beschouwd worden. Het ging aan de jazz vooraf. Wel zijn rags veelvuldig in door orkesten van oude stijl jazz gespeeld.

Ragtime is oorspronkelijk uitsluitend gemaakt voor piano. Ragtime staat in tweekwartsmaat. Later zijn ook wel bewerkingen voor blaasorkest gemaakt, ook nog voordat de jazz in ontwikkeling kwam. De beroemdste ragtime-componisten waren Scott Joplin, James Scott en Joseph Lamb. De nu wereldwijd bekendste compositie is de Maple Leaf Rag.

Blues

Blues is een muziekstijl die ongeveer tussen 1860 en 1900 is ontstaan en zijn oorsprong vindt in de muziek die slaven (uit Afrika afkomstige negers) in het Zuiden van de Verenigde Staten – onder andere in de Mississippidelta, tussen Memphis en New Orleans) – maakten. De voornaamste muzikale bronnen die tot het ontstaan van de blues hebben bijgedragen zijn de religieuze liederen (gospels, spirituals), de worksongs en de fieldholler.

“Before I’ll be beaten”

Soms gebruikten de zangers ‘scheldwoorden’ die de bewakers niet kenden. Ze spraken bijvoorbeeld af dat ‘hark’ in hun liedje als ‘zot’ bedoeld werd. Zo konden ze de bewakers uitschelden zonder dat deze het merkten. Ze maakten zelf instrumenten en ‘s avonds zongen ze uit volle borst over de misère die ze hadden.

De aanduiding ‘blue’ voor rouw is afkomstig uit de zeilscheepvaart. Als een schip haar kapitein of een andere officier tijdens de reis verloor, voerde ze voor de rest van de reis een blauwe vlag en werd een blauwe band rond het hele schip geschilderd alvorens de thuishaven binnen te lopen.

Toen vele zwarten rond de Eerste Wereldoorlog vanuit het Zuiden naar de steden in het Noorden (onder andere Chicago en Detroit) trokken, kreeg de blues een meer ‘stedelijk’ geluid, voornamelijk gekenmerkt door het gebruik van elektrisch versterkte instrumenten. Deze meer up-tempo variant van de blues zou later de weg bereiden voor rhythm and blues en rock ‘n’ roll.

Futurisme

Het futurisme is een van oorsprong Italiaanse beweging en kunststroming van 1909 tot 1914, ontstaan uit het kubisme. Hoewel de futuristen het kubisme afwezen, was er een moeilijk te negeren correlatie tussen beide bewegingen.

Enkele kenmerken van het futurisme zijn snelheid, energie, agressie, krachtige lijnen, vooruitgang en nieuwe technologie.

Spectaculair zijn ook de muzikale vernieuwingen van Luigi Russolo, die hij in 1913 met zijn ‘Lawaaikunst’ in praktijk bracht met elektrisch aangedreven ‘lawaaimachines’. Lawaai was voor de futuristen, naast dynamiek en snelheid, hèt kenmerk van de nieuwe tijd. Het uitbeelden van de sensatie van geluid was voor schilders ook een belangrijk gegeven. Ze probeerden de schilderkunst te ‘muzikaliseren’: abstracte schilderijen en muziek zagen zij als verbonden kunstvormen.

 

Jos̩phine Baker (1906 Р1975)

Josephine Baker ontvluchtte het racisme in de Verenigde Staten om vervolgens een ster van wereldformaat te worden in Parijs. Ze was een vrouw met allure, die op wist te klimmen van de diepste armoede tot het grootste succes. Met de Verenigde Staten had ze een haat-liefde verhouding, maar Parijs was haar echte grote liefde. Op haar zestiende zag ze dansers in een vaudeville-show en besloot ze dat ze ook wilde dansen. Ze ging dansen bij een rondtrekkend gezelschap dat gevestigd was in Philadelphia, Pennsylvania. In 1922 trad ze op in de chorus line van Shuffle Along. Hierna ging ze naar New York en danste bij de Chocolate Dandies in de Cotton Club. Langzaam maar zeker viel ze steeds meer op, zowel door haar gracieuze verschijning als door haar komieke en uitdagende stijl van dansen.

Dankzij Joséphine Baker bereikte de negergekte een breder publiek. Shows van de Revue Negre werden door Joséphine een groot succes.

 

Mary Wigman ‘Hexentanz’ 1914

Mary Wigman toont haar gevoelens van woede en verdriet in de heksendans. De dansbewegingen van Wigman, waaronder knielen, hurken, vallen en kruipen, sluiten niet aan bij voorgeschreven regels van het academisch ballet.

Ausdruckstanz is een vooroorlogse Duitse expressionistische dans. Academische regels worden genegeerd en pantomime geïntegreerd om in de dans te komen tot een grotere uitdrukkingskracht.

 

Expressionisme

Expressionisme is de algemene benaming voor kunst waarbij de nadruk ligt op uiting geven aan gevoel. Belangrijk is daarbij vooral dat de gevoelswaarde, het onderbewuste, dat de kunstenaar ervaart naar aanleiding van het onderwerp, de boventoon voert. Dit in tegenstelling tot het impressionisme waarbij vooral het uiten van de werkelijkheid, zoals men die ervaart, voorop staat. Zo vervaagt in het expressionisme de band met de werkelijkheid vaak, soms valt die zelfs helemaal weg. Hierdoor krijgen onvoorstelbaar nieuwe vormen hun kans. Het expressionisme kent maar één wet: dat er geen wetten zijn, en dat die dan ook niet mogen worden opgelegd.

Kenmerken van het expressionisme:
• individuele, subjectieve expressie; persoonlijke uitdrukking van gevoelens
• de innerlijke wereld, emoties krijgen vorm
• de stijl is grof en bewegelijk, factuur
• duidelijke vormen, geen details
• fel kleurgebruik